Konferencja w Rzeszowie 2014

Podwyższamy standardy opieki paliatywnej

Wspieramy medycynę paliatywną w Polsce

Promujemy dobre praktyki w leczeniu bólu

Uczymy, jak skutecznie walczyć z bólem

Wyzwania dla rehabilitacji w opiece paliatywnej


Według Dziennika Ustaw (art. 7 z 27 sierpnia 1997 r.) rehabilitacja (…) oznacza zespół działań, w szczególności organizacyjnych, leczniczych, psychologicznych, technicznych, szkoleniowych, edukacyjnych i społecznych, zmierzających do osiągnięcia, przy aktywnym udziale tych osób, możliwie najwyższego poziomu ich funkcjonowania, jakości życia i integracji społecznej. Prekursor polskiej rehabilitacji, prof. Wiktor Dega, określił podstawowe zasady właściwie prowadzonej wobec każdego pacjenta: wczesność, powszechność, ciągłość i kompleksowość. Rehabilitacja w opiece paliatywnej jest to szereg wielokierunkowych działań w stosunku do pacjenta objętego opieką paliatywną. Powinna być integralną częścią sprawowanej opieki. Funkcję kierownika zespołu rehabilitacyjnego w tym przypadku obejmuje lekarz specjalista medycyny paliatywnej przy współpracy z lekarzem specjalistą rehabilitacji medycznej. Pozostali członkowie to oprócz pielęgniarki i fizjoterapeuty także dietetyk, psycholog, terapeuta zajęciowy czy pracownik socjalny. Ważną rolę odgrywa rodzina pacjenta, która w przypadku pacjenta paliatywnego jest kluczowym elementem zespołu rehabilitacyjnego.

Rehabilitacja medyczna w opiece paliatywnej ma znaczenie szczególne. Niweluje następstwa unieruchomienia (zakrzepowe zapalenie żył głębokich i zatory, zatory płucne, odleżyny z zakażeniami, niedodmę, zapalenie płuc, dysfunkcje mięśni i stawów pod postacią zaników mięśniowych, przykurcze, wadliwe – utrwalone ustawienia kończyn i usztywnienia stawów), pomaga zniwelować urazy nerwów obwodowych i niedociśnienie ortostatyczne, poprawia funkcję układu oddechowego i krążenia, zmniejsza ubytek masy kostnej, poprawia tolerancję glukozy. Rehabilitacja ma ogromne znaczenie psychologiczne – pacjent ma poczucie, że jego sytuacja nie jest beznadziejna, „jeśli rehabilitują, mam szansę na życie”. Według niektórych autorów, nawet 100% pacjentów odczuwa zmęczenie. Zespół zmęczenia towarzyszący chorobie nowotworowej ma wciąż nie w pełni jasną etiologię, a jego objawy i przebieg są zróżnicowane. Rola rehabilitacji w opiece paliatywnej jest dobrze znana i opisana przez wielu autorów w literaturze. Nasuwa się, więc pytanie, dlaczego nie funkcjonuje w naszym systemie opieki zdrowotnej? Zarówno w społeczeństwie, jak i niestety wśród niektórych profesjonalistów opieki zdrowotnej, istnieje błędne przekonanie, że pacjent paliatywny jest pacjentem,względem którego rehabilitacja się nie opłaca, gdyż:

  • „I tak umrze”
  • „Po co go męczyć”
  • „Przecież to nie ma sensu”
  • „Jeszcze mu się zaszkodzi”
  • „Niepotrzebnie wydane pieniądze”
  • „Szkoda czasu”.

Zasadność stosowania rehabilitacji w opiece paliatywnej przedstawię na dwóch przykładach pacjentów, leczonych w naszym Ośrodku.

PRZYPADEK 1
Kobieta, lat 42

  • Październik 2007:vradykalna lewostronna mastektomia, następowa chemioterapia.
  • 6-krotnie operowana z powodu meta do płuc z następową chemioterapią.
  • Od 04.08.2010 objęta opieką Poradni Paliatywnej.
  • Do Poradni Rehabilitacji zgłosiła się 04.04.2011 r. z powodu niedowładu kończyny górnej lewej w następstwie przerzutów do OUN od 3 tygodni – po zakończonej radioterapii. Pacjentka przeszła cykl kompleksowej rehabilitacji – ćwiczenia indywidualne PNF z dobrym efektem klinicznym: ruch w nadgarstku.
  • W maju nastąpiła progresja zmian w OUN – nasilenie niedowładu kg lewej i wystąpienie niedowładu kd lewej – paliatywna chemioterapia. Zalecenia lekarza prowadzącego: hospicjum domowe.
  • Przeprowadzono kolejny cykl fizjoterapii w warunkach ambulatoryjnych – ruch w nadgarstku, poprawa biomechaniki chodu. Pacjentka była dowożona przez rodzinę – odmówiła opieki hospicjum domowego. Była pod opieka Poradni Paliatywnej.
  • Czerwiec 2011: stan pacjentki uległ pogorszeniu, wystąpiły obrzęki kończyn dolnych. Poinformowała o fakcie „uregulowania spraw majątkowych i osobistych”.
  • Od 16.06.2011 kontynuowano fizjoterapię w warunkach domowych.
  • Po wizycie fizjoterapeuty Pacjentka każdorazowo wychodziła na spacer i aktywizowała się w domu.
  • Od 13.07.2013 r. objęta opieką Hospicjum domowego.
  • Zmarła 17.07.2013.

PRZYPADEK 2br /> Kobieta, lat 49

  • Czerwiec 2007: mastektomia radykalna lewostronna, następowa chemio – i radioterapia, hormonoterapia.
  • Styczeń 2009: przerzuty do kości (czaszka, kręgosłup, miednica, prawa kość piszczelowa) – następowa radioterapia – pragnęła dożyć matury córki w maju. Zalecenia ortopedów: sznurówka stabilizująca kręgosłup na czas wstawania do toalety, leżenie przez większą część dnia, zakaz wychodzenia z domu.
  • Od lutego 2009 r. objęta fizjoterapią ambulatoryjną w cyklach po 10 zabiegów ćwiczeń indywidualnych – dojeżdżała autobusem.
  • W okresie 07.05.2010-18.06.2010 r. przebywała w Oddziale Dziennej Rehabilitacji, gdzie prowadzono kompleksową fizjoterapię – dostosowaną indywidualnie do stanu pacjentki.
  • 14.08.2010 objęta opieką Hospicjum Domowego, w ramach którego kontynuowano rehabilitację.
  • Pacjentka zmarła 26.09.2010 w domu.
  • Jej córka została przyjęta na studia.

Skuteczność leczenia w opiece paliatywnej zależy od wspólnych działań wszystkich członków zespołu rehabilitacyjnego i paliatywnego. Prawidłowo prowadzona rehabilitacja u pacjenta paliatywnego nie tylko poprawia jakość życia, ale także wydłuża czas jego trwania.

Piśmiennictwo:

  1. Cramp F, Byron-Daniel J., Exercise for the management of cancer-relatedfatigue in adults. Cochrane Database SystRev. 2012;13(11)
  2. Henke CC, Cabri J, Fricke L, Pankow W, Kandilakis G, Feyer PC, de Wit M., Strength and endurancetraining in the treatment of lungcancerpatients in stages IIIA/IIIB/IV.; SupportCareCancer. 2013
  3. Kenfield SA, Stampfer MJ, Giovannucci E, Chan JM., Physicalactivity and survivalafterprostatecancerdiagnosis in the healthprofessionalsfollow-upstudy. J ClinOncol. 2011.
  4. Overgård M, Angelsen A, Lydersen S, Mørkved S., Doesphysiotherapist-guidedpelvicfloormuscletrainingreduceurinaryincontinenceafterradicalprostatectomy? A randomisedcontrolledtrial. EurUrol. 2008